e-ISSN: 1305-4600
Yayın Aralığı: Yılda 2 Sayı
Başlangıç: 2005
Yayıncı: Serkan Yorgancılar

Afganistan Merkezli Gelişmelerin Türkiye ve Türk Dünyası Jeopolitiğine Etkileri

Afganistan Merkezli Gelişmelerin Türkiye ve Türk Dünyası Jeopolitiğine Etkileri

##plugins.themes.bootstrap3.article.sidebar##

Doğacan Başaran
Mehmet Seyfettin Erol
Nasıl Atıf Yapılır
Başaran, D., & Erol, M. S. (2021). Afganistan Merkezli Gelişmelerin Türkiye ve Türk Dünyası Jeopolitiğine Etkileri. Demokrasi Platformu, 10(35), 1–35. Geliş tarihi gönderen https://demokrasiplatformu.com/dergi/article/view/222


Özet

Bütün jeopolitik teorilerin özel önem atfettiği Afganistan, küresel güç mücadelesi açısından kritik bir coğrafyada yer almaktadır. Zira Afganistan, Orta Asya-Güney Asya-Ortadoğu güzergahındaki kilit bir ülkedir. Dolayısıyla Afganistan’a egemen olan gücün söz konusu coğrafyaları da etkileyebileceğine inanılmaktadır. Nitekim 1979 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) ve 2001 senesinde de Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) Afganistan’ı işgal etmesinin nedeni bu ülkelerin küresel hâkimiyet iddiasıdır. Buna karşılık Afganistan merkezli istikrarsızlığın ise bahse konu olan bölgeleri de olumsuz etkileyeceği düşünülmektedir. İşte bu yüzden de 31 Ağustos 2021 tarihinde ABD’nin Afganistan’dan çekilme sürecini tamamlamasının ve Taliban’ın ülkedeki mutlak iktidar haline gelmesinin Türkiye ve Türk Dünyası ülkelerini göç ve güvenlik riskleri üzerinden istikrarsızlaştırma ihtimali vardır. Halihazırda Taliban, uluslararası meşruiyeti önceleyen işbirliğine yönelik mesajlar verse de Devletü’l Irak ve’ş Şam (DEAŞ) gibi terör örgütlerinin ülkedeki varlığı, Afganistan merkezli gelişmelerin bazı riskler barındırdığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte ABD’nin çekilmesinin ardından Afganistan’da oluşan güç boşluğunun Türkiye ve Türk Dünyası’nın jeopolitik önemini arttırdığı da aşikardır. Bu makalede de “Afganistan’daki sürecin Türkiye ve Türk Dünyası jeopolitiğine etkileri nelerdir?” sorusuna yanıt aranmaktadır.

Referanslar

“Proud To Be The First President In Decades With No New Wars”: Donald Trump”, NDTV, https://www.ndtv.com/world-news/proud-to-be-the-first-president-in-decades-with-no-new-wars-donald-trump-2355040, (Erişim Tarihi: 09.02.2021).

“Afganistan, Türkiye’nin En Çok Kalkınma Yardımı Yaptığı Ülke”, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/afganistan-turkiyenin-en-cok-kalkinma-yardimi-yaptigi-ulke/1519720, (Erişim Tarihi: 28.02.2021).

“Afghanistan Population-2021”, World Population Review, https://worldpopulationreview.com/countries/afghanistan-population, (Erişim Tarihi: 08.10.2021).

“Afghanistan: Taliban to Reap $1 Trillion Mineral Wealth”, Deutche Welle, https://www.dw.com/en/afghanistan-taliban-to-reap-1-trillion-mineral-wealth/a-58888765, (Erişim Tarihi: 10.09.2021).

“Agreement for Bringing Peace to Afghanistan between the Islamic Emirate of Afghanistan Which Is Not Recognized by the United States as A State and is Known as the Taliban and the United States of America”, State, https://www.state.gov/wp-content/uploads/2020/02/Agreement-For-Bringing-Peace-toAfghanistan-02.29.20.pdf, (Erişim Tarihi: 11.10. 2021).

“China-provided Aid Arrives in Kabul, Afghanistan”, CGTN, https://news.cgtn.com/news/2021-09-29/China-provided-aid-arrives-in-Kabul-Afghanistan-13Xrd1lRyBW/index.html, (Erişim Tarihi: 23.10.2021).

“Çin Dışişleri Bakanı ile Görüşen Taliban'ın Siyasi Sorumlusu, ‘Afganistan Ayrılıkçı Üssü Olmayacak Güvencesi Verdi’”, Sputnik, https://tr.sputniknews.com/20210728/cin-disisleri-bakani-talibanin-siyasi-isler-sorumlusuyla-gorustu-1045075510.html, (Erişim Tarihi: 14.10.2021).

“Kabil Havalimanı İçin Katar'dan Bir Ekip Afganistan’a Gitti”, Deutche Welle, https://www.dw.com/tr/kabil-havaliman%C4%B1-i%C3%A7in-katardan-bir-ekip-afganistana-gitti/a-59056487, (Erişim Tarihi: 22.10.2021).

“Kazakistan Afganistan'dan 35 Kişiyi Tahliye Etti”, TRT Haber, https://www.trthaber.com/haber/dunya/kazakistan-afganistandan-35-kisiyi-tahliye-etti-607781.html, (Erişim Tarihi: 24.10.2021).

“Kazakistan, Afganistan’ın Yeni Hükümetiyle İş Bağlantısı Kurmaya Hazır”, Haberler, https://www.haberler.com/kazakistan-afganistan-in-yeni-hukumetiyle-is-14384078-haberi/, (Erişim Tarihi: 24.10.2021).

“Kazakistan’dan Afgan Mülteci Kararı!”, Star, https://www.star.com.tr/dunya/kazakistandan-afgan-multeci-karari-haber-1646659/, (Erişim Tarihi: 24.10.2021).

“Kırgızistan Türkiye'den SİHA Alacak”, Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/kirgizistan-turkiyeden-siha-alacak/2399442, (Erişim Tarihi: 24.10.2021).

“Kırgızistan, Afganistan’a İnsani Yardım Ulaştırdı”, TRT Avaz, https://www.trtavaz.com.tr/haber/tur/avrasyadan/kirgizistan-afganistana-insani-yardim-ulastirdi/614dd45d01a30a114ce3045c, (Erişim Tarihi: 24.10.2021).

“Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in “Orta ve Güney Asya: Bölgesel Bağlantısallık, Sınamalar ve Fırsatlar Uluslararası Konferansı”ndaki Konuşması”, ANKASAM, https://www.ankasam.org/ozbekistan-cumhuriyeti-cumhurbaskani-sevket-mirziyoyevin-orta-ve-guney-asya-bolgesel-baglantisallik-sinamalar-ve-firsatlar-uluslararasi-konferansindaki-konusmasi/, (Erişim Tarihi: 17.09.2021).

“Power Interconnection Project to Strengthen Power Trade Between Afghanistan, Turkmenistan, Pakistan”, Asian Development Bank, https://www.adb.org/news/power-interconnection-project-strengthen-power-trade-between-afghanistan-turkmenistan-pakistan, (Erişim Tarihi: 29.09.2021).

“Putin Says Russia Mulling Removing Taliban From Terrorist List”, RFERL, https://www.rferl.org/a/putin-taliban-terror-list/31523297.html, (Erişim Tarihi: 24.10.2021).

“Saudi Arabia Expresses Its Support For TAPI Gas Pipeline Project”, Business Turkmenistan, 2021b, https://business.com.tm/post/7631/saudi-arabia-expresses-its-support-for-tapi-gas-pipeline-project, (Erişim Tarihi: 29.09.2021).

“Şoygu: KGAÖ Ülkeleri Afganistan’daki Militanların Topraklarına Sızma İhtimaline Karşı Hazır Olmalı”, Sputnik Türkçe, https://tr.sputniknews.com/20210811/soygu-kgao-ulkeleri-afganistandaki-militanlarin-topraklarina-sizma-ihtimaline-karsi-hazir-olmali-1047919692.html, (Erişim Tarihi: 11.08.2021).

“Taliban Heyeti, Kızılay'dan Yardım Talebinde Bulundu”, Hürriyet, https://www.hurriyet.com.tr/gundem/taliban-heyeti-kizilaydan-yardim-talebinde-bulundu-41917744, (Erişim Tarihi: 25.10.2021).

“Tashkent to Host Conference on Regional Connectivity”, The Asia Today, https://theasiatoday.org/news/central-asia/conference-titled-central-and-south-asia-regional-connectivity-challenges-and-opportunities-will-be-held-in-tashkent/, (Erişim Tarihi: 21.10.2021).

“Türkiye-Afganistan Siyasi İlişkileri”, T. C. Dışişleri Bakanlığı, http://www.mfa.gov.tr/turkiye-afganistan_siyasi-iliskileri.tr.mfa, (Erişim Tarihi: 28.09.2021).

“Türkmenistan Lideri: Afganistan Gerçekleri, İdeoloji ve Fobilerden Arınmış Yaklaşımı Gerektiriyor”, Business Turkmenistan, 2021a, https://business.com.tm/tr/post/7627/turkmenistan-lideri-afganistan-gerchekleri-ideoloji-ve-fobilerden-ar%C4%B1nm%C4%B1sh-yaklash%C4%B1m%C4%B1-gerektiriyor, (Erişim Tarihi: 25.09.2021).

“US Troop Levels Cut to 2,500 Each in Afghanistan and Iraq, Lowest Mark in Two Decades”, France 24, https://www.france24.com/en/americas/20210115-us-troop-levels-cut-to-2-500-each-in-afghanistan-and-iraq-lowest-mark-in-two-decades, (Erişim Tarihi: 08.02.2021).

“Wang Yi Meets with Head of the Afghan Taliban Political Commission Mullah Abdul Ghani Baradar”, Ministery of Foreign Affairs of People’s Republic of China, https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/zxxx_662805/t1895950.shtml, (Erişim Tarihi: 12.10.2021).

“Why Withdrawing Syria and Afghanistan won’t Save Much Money”, Defense One, https://www.defenseone.com/ideas/2019/02/why-withdrawing-syria-and-afghanistan-wont-save-much-money/155134/, (Erişim Tarihi: 10.02.2021).

“Will a Taliban Victory Advance TAPI?”, Atlantic Council, https://www.atlanticcouncil.org/blogs/energysource/will-a-taliban-victory-advance-tapi/, (Erişim Tarihi: 29.09.2021).

“Ильхама Алиева спросили прямо: "Готовы ли вы признать “Талибан”?”, Haqqin, https://haqqin.az/news/222601, (Erişim Tarihi: 25.10.2021).

“ازبکستان برای همکاری با دولت طالبان اعلام آمادگی کرد”, Ufuq News, https://ufuqnews.com/archives/188235, (Erişim Tarihi: 22.10.2021).

“خروج نظامیان بینالمللی؛ اتحادیه اروپا: به ماموریت خود در افغانستان ادامه می‌دهیم (Sacra abducere copias Coniuncto Europaeae: nos nostra missione continue in Afghanistan)”, Azad Radio, https://da.azadiradio.com/a/31281858.html, (Erişim Tarihi: 08.06.2021).

“دیدار نماینده ویژه قزاقستان با معاون نخست‌وزیر طالبان”, Tasnim News, https://bit.ly/2XJzgf1, (Erişim Tarihi: 24.10.2021).

Al-Sudairi, M. (2014). “Chinese Salafism and the Saudi Connection”, The Diplomat, https://thediplomat.com/2014/10/chinese-salafism-and-the-saudi-connection/, (Erişim Tarihi: 15.10.2021)

Ametbek, D. (2018). “Türk Dünyasında Jeopolitik Öznelerin Devamlılığı ve Etkileşimi”, Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 2(2), 143-168.

Askeroğlu, S. (2021). “Moskova’da Taliban Zirvesi ve Sonuçlar”, ANKASAM, https://www.ankasam.org/moskovada-taliban-zirvesi-beklentiler-ve-sonuclar/, (Erişim Tarihi: 22.10.2021).

Brauch, H. G. (2012). “Güvenliğin Yeniden Kavramsallaştırılması: Barış, Güvenlik, Kalkınma ve Çevre Kavramsal Dörtlüsü”, (ed.), Mustafa Aydın-Hans Günter Brauch-Ursula Oswald Spring-Necati Polat, Uluslararası İlişkilerden Çatışmadan Güvenliğe, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 167-199.

Brzezinski, Z. (2017). Büyük Satranç Tahtası: Amerika’nın Küresel Üstünlüğü ve Bunun Jeostratejik Gereklilikleri, İnkılap Yayınevi, İstanbul.

Chew, A. (2021). “China A ‘Welcome Friend’ for Reconstruction in Afghanistan: Taliban Spokesman”, SCMP, https://www.scmp.com/week-asia/politics/article/3140399/china-welcome-friend-reconstruction-afghanistan-taliban, (Erişim Tarihi: 14.07.2021).

Cohen, A. (2021). How the U.S. Withdrawal from Afghanıstan Will Affect Russıa and Eurasia, Strategic Studies Institute, US.

Demir, S. (2021). “Afganistan’daki Yirmi Yıllık İşgalin Analizi: ABD/NATO ve Barış Çabaları”, Uluslararası Kriz ve Siyaset Araştırmaları Dergisi, 5(1), 114-153.

Dugin, A. (2014). Eurasian Mission: An Introduction to Neo-Eurasianism, Arktos, UK.

Erhan, Ç. (2017). “ABD’nin Ulusal Güvenlik Anlayışı”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 56(4), 77-93.

Erol, M. S. (2012). “Türkiye'nin Orta Asya Politikasına Rusya Federasyonu ve Bölge Ülkelerinden Genel Bir Bakış”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 12(1), 1-20.

Erol, M. S.-Bingöl, O. (2012). “Afganistan’da Geçiş Safhası ve 2014 Sonrası Öngörüler”, Gazi Akademik Bakış, 5(10), 173-187.

Erol, M. S.-Çelik, K. E. (2017). “Türk Dünyası’nda İşbirliği Denemesi: Türk Keneşi ve Kazakistan”, Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 17(2), 15-32.

Gökten, K. (2019)., “Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru ve Yeni Güney Asya Jeopolitiği”, Fiscaoeconomia, 3(1), 160-176.

Güdül, S.-Raof, F. L. (2020). “Orta Asya’da Yeni Büyük Oyun’un Anahtarı: Afganistan”, Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 4(2), 13-46.

Huntington, S. P. (2017). “Medeniyetler Çatışması mı?”, ed., Samuel P. Huntington, Medeniyetler Çatışması, Vadi Yayınları, İstanbul, 26-31.

Kalandarov, U. (2019). Selefiliğin Kırgızistan’a Girişi ve Faaliyetleri, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.

Kaya, E. (2021). “Özbekistan Dış Politikasında Yumuşak Güç Uygulamaları ve Afganistan”, ANKASAM, https://www.ankasam.org/ozbekistan-dis-politikasinda-yumusak-guc-uygulamalari-ve-afganistan/, (Erişim Tarihi: 20.10.2021).

Koyuncu, M. C. (2021). “Çin’in Afganistan Politikası”, ANKASAM, https://www.ankasam.org/cinin-afganistan-politikasi/#_edn4, (Erişim Tarihi: 15.10.2021).

Mackinder, J. (1942). Democratic Ideals and Reality: A Study in the Politics of Reconstruction, London, Constable Publishers.

Oğuz, Ş. (2017). “Is Hybryd Warfare Really New?”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 72(3), 525-540.

Stepansky, J. (2021). “US Military Presence in Central Asia Unlikely Amid Taliban Rise”, Al Jazeera, https://www.aljazeera.com/news/2021/8/23/us-military-presence-in-central-asia-unlikely-amid-taliban-rise, (Erişim Tarihi: 13.10.2021).

Şeyhanlıoğlu, H. (2008). “18. Yüzyıldan Günümüze Kadar Afganistan’ın Jeostratejik Önemi”, Avrasya Etüdleri, T.C. Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı, 14(34), 61-82.

Tolkun, S. (2019). “Güney Türkistan’da (Afganistan) Özbek Türkçesiyle Yeni Yayımlar -III”, Uluslararası İdil - Ural ve Türkistan Araştırmaları Dergisi, 1(1), 122-130.

Tromifov, Y.-Dengin, C. (2019). “Afghanistan’s Taliban, Now on China’s Border, Seek to Reassure Beijing”, Wall Street Journal, https://www.wsj.com/articles/afghanistans-taliban-now-on-chinas-border-seek-to-reassure-beijing-11625750130, (Erişim Tarihi: 19.10.2021).

Tuna, O. (2021). “Yeni Büyük Oyun: Çin, Rusya ve Taliban”, Independent Türkçe, https://www.indyturk.com/node/401791/t%C3%BCrki%CC%87yeden-sesler/yeni-b%C3%BCy%C3%BCk-oyun-%C3%A7in-rusya-ve-taliban, (Erişim Tarihi: 20.10.2021).

Uchoa, P. (2021). “Afganistan: Taliban'ın İktidarda Olması Diğer Uluslararası Aktörlere Ne Kazandırır, Ne Kaybettirir?”, BBC Türkçe, https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-58388393, (Erişim Tarihi: 20.10.2021).

Wasted, O. A. (2017). “The Cold War and America’s Delusion of Victory”, The New York Times, https://www.nytimes.com/2017/08/28/opinion/cold-war-american-soviet-victory.html, (Erişim Tarihi: 16.10.2021).

Yedani, E. (2018)., “US Policy towards the Islamic World”, Alternatives, 7(2), 37-46.

##plugins.themes.bootstrap3.article.details##