p-ISSN: 1305-4600
e-ISSN: 2792-0909
Yayın Aralığı: Yılda 2 Sayı
Başlangıç: 2005
Yayıncı: Dr. Serkan Yorgancılar

Kanunlar Çerçevesinde Yüksek Askerî Şûra (YAŞ) (1925-2022)

Kanunlar Çerçevesinde Yüksek Askerî Şûra (YAŞ) (1925-2022)

Article Sidebar

Güzin Çaykıran
Nasıl Atıf Yapılır
Çaykıran, G. (2023). Kanunlar Çerçevesinde Yüksek Askerî Şûra (YAŞ) (1925-2022). Demokrasi Platformu, 12(39), 146–168. Geliş tarihi gönderen https://demokrasiplatformu.com/dergi/article/view/282


Özet

Yüksek Askerî Şura, ilk olarak II. Mahmut döneminde 7 Şubat 1837 tarihinde Dâr-ı Şûrâ-yı Askerî adıyla kurulmuştu. 19 Şubat 1837’de de ilk nizamnamesi yayınlanmıştı. Dâr-ı Şûrâ-yı Askerî’nin başlıca görevi, askerî alandaki yeni düzenlemeler hakkında fikirler üretmek, kişilerin askerlik ile ilgili sorunlarını çözüme kavuşturmak, Batılı devletlerin askerlik usul ve kurallarını tercüme edip Osmanlı ordusunda uygun düzenlemeler yapmak ve tüm bu konularda merkezi örgüte teklifler sunmaktı. Dolayısıyla şura, Osmanlı askerî sistemini modern ordu sisteminde yeniden düzenlemek üzere kurulmuş bir kuruluş idi. Cumhuriyet döneminde ise Ali Şura-yı Askerî adıyla 29 Nisan 1925 tarihinde 636 sayılı kanunla kurulmuştu. Şuranın kuruluş amacı, “Kuvvet Komutanlıklarında terfi ve taltif usulleri, savaş ve barışta askerî teşkilat, konuş, askerî inşaat faaliyetleri, silahlanma, eğitim-öğretim faaliyetleri, askerî kıyafet ve teçhizatı, askerî kanunlar gibi konuları müzakere etmektir. Netice itibariyle Türkiye Cumhuriyeti döneminde Yüksek Askerî Şura’nın üç kanunla yeniden düzenlendiği görülmektedir. Ayrıca 2017 yılında ilk defa Yüksek Askerî Şura Yönetmeliği yürürlüğe girmiştir. Çalışmada Yüksek Askerî Şura’nın kuruluşu, işleyişi, işleyişinde meydana gelen değişiklikler kanunlar bağlamında karşılaştırma yöntemi ile ortaya konulacaktır. Ayrıca Yüksek Askerî Şura’ya dair yapılan yasal düzenlemeler, tablo şeklinde ek kısmında sunulmuştur.

Referanslar

Devlet Arşivleri Cumhuriyet Arşivi

BCA, 30-10-0-0/MUAMELAT GENEL MÜDÜRLÜĞÜ-47-300-16 (25 Aralık 1927).

BCA, 30-18-1-2 KARARLAR DAİRE BAŞKANLIĞI (1928- )-109-54-1 (29 Ağustos 1945).

BCA, 30-18-1-2 KARARLAR DAİRE BAŞKANLIĞI (1928- )-122-46-8 (06 Haziran 1950).

Zabıt Ceridesi

TBMMZC, C. 11, (22 Nisan 1925).

TBMMZC, C. 25, (30 Mayıs 1926).

TBMMZC, C. 13, (16 Nisan 1933).

TBMM Tutanak Dergisi, C. 12, TBM Meclisi Matbaası, Ankara, (1971).

Resmî Gazete

Resmî Gazete, “Şurayı Askerî Kanunu”, S. 98, (29 Nisan 1925).

Resmî Gazete, “22 Nisan 1341 tarihli Yüksek Askerî Şura Kanunun İkinci Maddesini Muaddel Kanun”, S. 403, (20 Haziran 1926).

Resmî Gazete, “Kararname No: 10569”, S. 1742, (8 Mart 1931); Resmî Gazete, “Kararname No: 10573”, S.1743, (9 Mart 1931).

Resmî Gazete, “Şurayı Askeri Teşkili Hakkındaki Kanunun 1’inci Maddesinin (A) Fıkrasının Tefsiri”, S. 2689, (1 Mayıs 1934).

Resmî Gazete, “Kararname No: 2295”, S. 2984, (22 Nisan 1935).

Resmî Gazete, “Askerî Şuranın Teşkilât ve Vazifeleri Hakkındaki 636 Saydı Kanuna Ek Kanun”, S. 6047, (3 Temmuz 1945).

Resmî Gazete, “Yüksek Askerî Şuranın Teşkilât ve Görevleri Hakkındaki 636 Sayılı Kanunun 2’nci ve 3’üncü Maddelerinin Değiştirilmesine Dair Kanun”, S. 7223, (3 Haziran 1949).

Resmi Gazete, “Millî Savunma Bakanlığının Kuruluş ve Görevlerine Dair Kanun”, S. 7223, (3 Haziran 1949).

Resmi Gazete, S. 7559, (15 Temmuz 1950).

Resmî Gazete, “Yüksek Askerî Şura’nın Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun”, S. 14257, (26 Temmuz 1972).

Resmî Gazete, “1612 Sayılı Yüksek Askeri Şuranın Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun Kimi Maddelerinin Değiştirilmesine İlişkin Kanun”, S. 16650, (29 Mayıs 1979).

Resmî Gazete, “Genelkurmay ve Millî Güvenlik Konseyi Başkanı Orgeneral Kenan Evren'in Türk Milletine Açıklaması”, S. 17103, (12 Eylül 1980).

Resmî Gazete, ““Yüksek Askeri Şura’nın Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanuna Bir Geçici Madde Eklenmesi ve 2’nci Maddesinin 2’nci Fıkrasının Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun”, S. 17139, (18 Ekim 1980).

Resmî Gazete, “17/7/1972 Tarihli ve 1612 Sayılı Yüksek Askerî Şura'nın Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanunun Bir Maddesinin Değiştirilmesine İlişkin Kanun”, S. 18093, (30 Haziran 1983).

Resmî Gazete, S. 18210, (3 Kasım 1983).

Resmî Gazete, “Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”, S. 29976, (11 Şubat 2017).

Resmî Gazete, “Yüksek Askerî Şura Yönetmeliği”, S. 30079, (28 Mayıs 2017).

Resmî Gazete, “Yüksek Askeri Şura’nın Kuruluş ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”, S. 30479, (15 Temmuz 2018).

Resmî Gazete, “Yüksek Askerî Şura Yönetmeliği”, S. 31971, (2 Ekim 2022).

Gazeteler

Cumhuriyet, “Şura-yı Askerî”, (28 Kanuni Evvel 1925).

Cumhuriyet, “Şura-yı Askerî İçtimai”, (29 Kanuni Evvel 1925).

Milliyet Gazetesi, “Askerî Şura Mesaisini Bitirdi”, (4 Şubat 1932).

Vakit Gazetesi, “Kara ve Hava Zabitlerinin Üniformaları Tebdil Ediliyor”, (1 Aralık 1929).

Zafer Gazetesi, “Yüksek Askerî Şura Dün Toplandı”, (21 Temmuz 1950).

Tetkik ve Telif Eserler

Aksu, Cevat. Dâr-ı Şurâ-yı Askerî, Kuruluşundan 1876 Yılına Kadar. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2004.

Çaykıran, Güzin. “Alman Islah Heyeti’nin Askerî Eğitim Faaliyetleri (1913-1918)”. Türk Askerî Eğitim ve Öğretim Tarihi Sempozyumu. ed. B. Kocaoğlu, İstanbul: Milli Savunma Üniversitesi Yayınevi, 2022) 173-192.

Doğan, Bayram ve Doğan, İdris. “Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Cumhurbaşkanının Sorumluluğu”. İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 11/2, (2020), 468-483.

Fotoğraflarla Atatürk Albümü. Yay. Haz. H.Özlü ve D.Kurt, Ankara: Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı Yayınları, 2017.

İnan, A. Afet. Medeni Bilgiler ve Mustafa Kemal Atatürk’ün El Yazıları. Ankara: TTK Yayınları, 1998.

Keskin, Yusuf Ziya. “Türkiye Siyaseti ve Devlet Örgütlenmesinde 12 Mart Muhtırasının Etkileri”. Afyonkocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22/Özel Sayı, (Kasım 2020), 1-15 . https://doi.org/10.32709/akusosbil.766752

Tan, Turgut. “Türk Hukukunda Kanun Hükmünde Kararname Uygulaması ve Sorunlar”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 50/1, (1995), 335-353. https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001796

Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi (1908-1920). Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1996.

Yüksek Askerî Şura Tarihçesi. Ankara: Genelkurmay Basımevi, 2001.

Article Details