p-ISSN: 1305-4600
e-ISSN: 2792-0909
Yayın Aralığı: Yılda 2 Sayı
Başlangıç: 2005
Yayıncı: Dr. Serkan Yorgancılar

Cumhuriyet Dönemi Türk Hava Harp Sanayinde Devlet Girişimleri

Cumhuriyet Dönemi Türk Hava Harp Sanayinde Devlet Girişimleri

Article Sidebar

Osman Yalçın
Nasıl Atıf Yapılır
Yalçın, O. (2023). Cumhuriyet Dönemi Türk Hava Harp Sanayinde Devlet Girişimleri. Demokrasi Platformu, 12(38), 86–134. Geliş tarihi gönderen https://demokrasiplatformu.com/dergi/article/view/273


Özet

Cumhuriyet Dönemi Türk Hava Harp Sanayinin temelleri Osmanlı İmparatorluğu dönemine dayanmaktadır. Osmanlı sanayii ve genelde bütün dünyada sanayi 17. yüzyılda başlayan sanayi devrimi ile gelişmiştir. Havacılık bu gelişmeden etkilenmiş hatta bu gelişmelerin sonucu olarak meydana gelmiştir. Cumhuriyet Döneminde havacılık sanayinin kurulmasında en etkili isimler devleti idare eden kişilerdir. Mustafa Kemal Paşa da “İstikbal Göklerdedir” diyerek havacılığın önemine vurgu yapmıştır. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde, havacılık sanayini devletin girişimleri ve kişilerin girişimleri olarak iki temel başlıkta incelemek mümkündür. Devletin girişimleri olarak TOMTAŞ, Kayseri Tayyare Fabrikası, Türk Hava Kurumu Fabrikaları ve Türkiye Uçak Sanayii (TUSAŞ)'dır. Özel girişimleri ise Nuri Killigil, Nuri Demirağ, Şakir Zümre, Vecihi Hürkuş ve Selahattin Alan'ın çalışmalarıdır. Türkiye 1952 yılında NATO üyesi olmuş ve Türk Ordusu tamamen modernize edilmiştir. Ancak bu dönemde yerli harp sanayii ihmal edilmiştir. Dolayısıyla ordunun dışarıya bağımlılığı artmıştır. Kıbrıs Meselesi ile birlikte Milli Harp Sanayinin önemi ortaya çıkmıştır. Türkiye tekrar başta hava harp sanayi olmak üzere hemen her alanda milli harp sanayini güçlendirmeye çalışmış ve önemli tedbirler almıştır.20. yüzyılın başlarında Türkler bir imparatorluk kaybetmiştir. Diğer taraftan aynı yüzyılda yeni bir devlet kurulmuş ve kurulan bu devlet modern dünyanın önemli bir üyesi olmuştur. 21. Yüzyıl ise kurulan modern devletin bütün dünyada hemen her alanda lider bir ülke olması için birçok fırsatlara sahiptir.

Referanslar

Arşiv Belgeleri

BCA, Fon Nu.30.10,Yer Nu.58.396.14.

BCA, Fon Nu.30.10, Yer Nu. 61.410.29.

BCA, Fon Kodu:30.18.1.2, Yer Kodu: 6.57.15.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2, Yer Kodu: 24.72.17.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2, Yer Kodu: 42.10.2.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2, Yer Kodu: 33.5.7.

BCA, Fon Kodu: 30.18.1.2, Yer No: 83.54.18.

BCA, Fon Kodu: 30.10, Yer No: 59.398.5.

BCA, Fon Kodu: 030.01, Yer No: 100.619.2.

BCA, Fon Nu: 030.01.00.00, Yer Nu.111.701.1.

İstanbul Yeşilköy Hava Müze Komutalığı.

Resmi Kaynaklar

Akay İsmail. Taner, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/bilgi/ataturk-doneminde-askeri-fabrikalar/? pdf= 3827. (Erişim Tarihi:29.03.2022).

Anadol, Cemal. Türk Havacılık Tarihi, THK Bilim Eserleri Yarışması,İstanbul, 1990.

Atatürkçülük Atatürk'ün Görüş ve Direktifleri, Gnkur. Basımevi, Ankara, 1983.

Aydar, Orhan.Uçan Süvariler, Ulus Basımevi, Ankara, 1948.

Başara, Levent. ”1. Hava İkmal Bakım Merkezi Komutanlığı”, Savunma ve Havacılık, Sayı:84, Cilt:15, Ankara, 2001.

Batur, Zübeyir, Gökyüzü Savaşçıları Dünya-Türk Havacılık Tarihi, KASTAŞ Yayınları, 2019.

Berkes, Niyazi. Türkiye'de Çağdaşlaşma, YKY, 17. Baskı, İstanbul, 2012.

Candaş, Erden. 1911’den 2000’lere Hava Kuvvetleri, Hv. Basımevi, Ankara, 1993.

Çağlar, Bora. Havacılık ve Savunma Sanayii Üzerine Çalışmalar, HAVELSAN, Ankara, 2000.

Çeltikçi, Fikret. “Türk Hava Kurumu Motor Fabrikası”, Havacılık ve Spor, Sayı 396, Ankara, Ekim 1948.

Danışma Meclisi B : 39 20. 1. 1982 O:1.

Daver, Abidin. “Motör Fabrikası”, Havacılık ve Spor, Ankara, Şubat 1945.

Fotoğraflarla Atatürk ve Havacılık, Hv.Bsm. veNeş.K.lığı, Ankara, 2020.

Friedman, George. Savaşın Geleceği 21. Yüzyılda Güç, Teknoloji ve Amerikan Dünya Egemenliği, Pegasus Yayınları,1. Baskı, 2015.

Gediz, Ergüder. Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı Tarihi C. I 1911-1918, Tarihçe Şb. Müdürlüğü, Ankara.

GeoffreyParker. Askeri Devrim Batı'nın Yükselişinde Askeri Yenilikler 1500-1800, Küre Yayınları, 2006, İstanbul.

Gökhan (Rumuz). Türk Havacılık Tarihi, Türk Hava Kurumu Bilim Eserleri Yarışması, İstanbul, 1989.

Göymen, İhsan. Birinci Dünya Harbi IX. Cilt Türk Hava Harekatı, Genelkurmay Basımevi, Ankara, 1969.

Gülten, Zeynep. Havacılık Tarihinde Yeşilköy, HHO Müzesi Yayınları, Hv.Bsm.ve Neş.Md.lüğü, Ankara, 2010.

http://www.airturkhaber.com/haber_detay.asp?haberID=14262,Erişim Tarihi:26.01.2014.

http://www.nuridemirag.com/gokokulu.html(Erişim Tarihi: 28.10.2022).

https://www.savunmasanayiidergilik.com/tr/ Haber Dergilik/ THK-Etimesgut- Ucak-Fabrikasinin- ilk-ucagi- 78-yil-once-bugun-havalandi (Erişim Tarihi: 04.11.2022).

https://www.savunmatr.com/arastirma-analiz/turk-savunma-sanayiinin-katma-deger-ismi-sakir-zumre-h6402.html (ET.07.04.2022).

https://www.tusas.com/kurumsal/hakkimizda/(Erişim Tarihi: 02.11.2022).

Hurley, Alfred F.- Ehrhart, Robert C. Hava Gücü ve Savaş, (Çev.:Mehmet Erdoğan), Hv.Bsm. veNeş.Md.lüğü, Ankara, 1986.

Irmak,Hüseyin. http://www.sanayicidergisi.com.tr/sanayii-tarihi/turkiyenin-ilk-silah-fabrikatoru-sakir-zumre-h711.html-(E.T.:29.03.2022).

İlmen, Süreyya. Türkiye’de Tayyarecilik ve Balonculuk Tarihi, İbrahim Horoz Basımevi, İstanbul,1947.

İnalcık, Halil. Rönesans Avrupası Türkiye'nin Batı Medeniyeti ile Özdeşleşme Süreci, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 4. Basım, İstanbul, 2013.

İnternet Kaynakları:

Kalyencioğlu, H. Derya. TarihiGelişim İçinde Hava Harp Okulu-III, HHO Basımevi, İstanbul, 2007.

Kansu,Yavuz-Şensöz,Sermet-Öztuna,Yılmaz.HavacılıkTarihinde Türkler 1, Hv.K.K.lığıHv.Bsm. ve Neş.Md.lüğü, Ankara, 2006.

Kavanin Mecmuası, TBMM, Yıl: 1926, C.IV, Kanun No:689.

Kayabalı, İsmail - Arslanoğlu, Cemender. Türk Kültürü, S.116, Hava Kuvvetleri Sayısı, Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, Ankara, Haziran 1972.

Kaymaklı, Hulusi, Havacılık Tarihinde Türkler 4,Hv.Bsm. veNeş.Md.lüğü, Ankara, 2006.

Kaymaklı, Hulusi. Havacılık Tarihinde Türkler 2,Hv.Bsm. veNeş.Md.lüğü, Ankara, 2006.

Keyüsk, Mazlum. Türk Havacılık Tarihi 1912-1914 Birinci Kitap, Uçuş Okulları Basımevi, Eskişehir, 1950.

Kilimci, Perihan. Atatürk Döneminde (1923-1938) Türk Askeri Havacılığı, Hv. Harp Okulu Basımevi, 2004.

Kiper, Mahmut, Mühendislik Mimarlık Öyküleri, Cilt: 6-05, öykü-02, TMMOB, Mayıs 2014.

Kural, Fethi. Kuruluş Yıllarında Türk Askerî Belgeleri 1909–1913, Hv. Bas. veNeş. Md.lüğü, Ankara, 1974.

Kurt, Deniz - Korkmaz, Erdal. Kuruluşundan Günümüze Türk Hava Kuvvetleri Cilt-I,Hv.Bsm. veNeş. K.lığı, Ankara, 2020.

Kurter, Ajun. Türk Hava Kuvvetleri Tarihi C.I (1910-1914),Hv.K.K.lığıBsm., Ankara, 2009.

Kurter, Ajun. Türk Hava Kuvvetleri Tarihi-1, Ankara, 2002, s.553-556;

Mayadağlı, Ahmet. “Gümrük İşlemleri EDI Programları ile daha Etkin ve hızlı”, Lojistik Dergisi, Sayı:13, Ankara, 2001.

Özdemir, Yaşar. “Hamdi Çaypınar’ın Havacılıkla İlgili Anıları”, Hava Dergisi,1980.

Özdemir, Yaşar. Atatürk ve Türk Havacılığı, Hv.Bsm.ve Neş.Md.lüğü, Ankara, 1981.

Özdemir, Yaşar. Şehit Pilot Binbaşı Fazıl Bey, Hv.Bsm. veNeş.Md.lüğü, Ankara, 1981.

Parthasarathi, Prasannan. Avrupa Zenginleşirken Asya neden Yoksul Düştü? Küresel Ekonomik Ayrışma, (Çev.: Öktem Kalaycıoğlu), Türkiye İş Bankası Yayınları, 2. Baskı, İstanbul, 2019.

RifatUçarol. Tarihi Gelişim İçinde Hava Harp Okulu, Alaş Ofset, İstanbul,1988.

Sarısır, Serdar. Atatürk Dönemi Millî Hava Harp Sanayii İçinde Kayseri Tayyare Fabrikasının Yeri, Erciyes Üniversitesi Sos.Blm.Enst., Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Kayseri, 1998.

Sarp, İrfan. Türk Hava Kuvvetlerinin Doğuş Yılları, Pozitif Yayınları, 1. Baskı, İstanbul, 2010.

Star Gazetesi. “JFK Havalimanı'na Hezarfen'in mermerden rölyefi konuldu”, 25.01.2015.

Süreli Yayınlar ve Sempozyumlar:

Taşan, Mustafa Taşan. Savunma Sanayii ve Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu, MKEK Yay., Ankara, 1987.

Tayhani, İhsan. Atatürk’ün Bağımsızlık Politikası ve Uçak Sanayi 1923–1950, THK Yay., Ankara, 2001.

Telif ve Tetkik Eserler

Tokgöz, Erdinç. Türkiye’nin İktisadi Gelişme Tarihi(1914–2001), İmaj Yayınevi, Ankara, 2001.

Türk Silahlı Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı Kanunu, 17.6.1987 tarihli 3388 S.K.

Türk Tayyare Cemiyeti Nizamname, 1925.

Türkmen, Zekeriya. “Türkiye’de Havacılık Teşkilatının Kurulmasında Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa ve Döneminde Gerçekleştirilen Faaliyetlere Bir Bakış”, Türk Hava Kuvvetlerinin 100’üncü Yılı Uluslar arası Tarih Sempozyumu 8-10 Şubat 2011, Ayrıntı Basımevi, Ankara, 2013.

Uçan Türk Dergisi, "Motor Fabrikasının Temeli Atıldı", 1985, Ankara.

Uçarol, Rifat. Tarihi Gelişim İçinde Hava Harp Okulu, Alaş Ofset, İstanbul,1988.

Uçarol, Rifat. Türk Havacılığını Güçlendirme Kampanyası İlk Defa 1912 Yılında Nasıl Başlamıştı?,Hava Kuvvetleri Dergisi, Hv.Bsm.ve Neş.Md.lüğü, Ankara.

Verel, Oktay. İstikbal Göklerin Gökler Bizimdir C.I, Türk Hava Kurumu Yayınları 3, İstanbul, 1985.

Verel, Oktay. İstikbal Göklerin Gökler Bizimdir C.II, Türk Hava Kurumu Yayınları 4. İstanbul, 1985.

Yalçın, Osman (Edt.)-Recep MUTLU - Emin Gökalp. “Türk Tayyare Cemiyetinden Günümüz Türk Hava Kurumu’na Bir Değerlendirme, Türk Havacılık Tarihi Makaleleri,Hava Harp Okulu 6. Bilim Şenliği, HHO Bsm., 2011,İstanbul.

Yalçın, Osman, Türk Hava Harp Sanayii Tarihi, Basılmamış Doktora Tezi, G.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, 2008.

Yalçın, Osman. "Balkan Savaşlarında Türk Hava Harekâtı", Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi, Yıl: 2022, Sayı: 6.

Yalçın, Osman. "Havacılık, Hava Gücünün Doğuşu ve Birinci Dünya Savaşına Etkisi", Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Sayı: 59, Ankara, Güz 2016.

Yalçın, Osman. "İkinci Dünya Savaşında İsmet İnönü ve Churchill Arasında Yapılan Adana Görüşmesi", Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, S:47, Bahar 2011.

Yalçın, Osman. "Osmanlı İmparatorluğu Dönemi Türk Askeri Havacılığı", bilig-Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:96.

Yalçın, Osman. "Son Bin Yılda Doğu Ve Batı Medeniyetlerinin İktisadi Yapılarının Değişimi Üzerine Bir Deneme", TheJournal of AcademicSocialScienceStudies, Volume 5 Issue 5, p. 281-324, October 2012.

Yalçın, Osman. "Türk Hava Kurumu’nun Kurduğu Hava Harp Sanayii Fabrikaları",Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt 29, Sayı 86, Ankara, 2013.

Yalçın, Osman. "Türk Hava Kuvvetleri Tarihinde Hava Okulu ve Harp Okuluna Geçiş Süreci", Akademik Bakış Derisi, Cilt 9 Sayı 17, Kış 2015, Ankara.

Yalçın, Osman. "Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin Uçak Fabrikası Kurma Mücadelesinde İlk Girişim: Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ) ve Kayseri Uçak Fabrikası", Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt:26, Sayı:78, Ankara, 2010.

Yalçın, Osman. "Vecihi Hürkuş’un Hayatı ve Çalışmaları", Askeri Tarih Araştırmaları Dergisi, Şubat 2010, S:15.

Yalçın, Osman. “1911-1945 Yılları Arasında Türk Hava Harp Sanayii”,Kuruluşundan Günümüze Türk Ordusu On İkinci Askeri Tarih Sempozyumu Bildirileri(Sunulmayan Bildiriler Kitabı) 20-22 Mayıs 2009, ATASE Yayınları, Ankara, 2010.

Yalçın, Osman. 1950 Sonrasında Türk -Yunan Sorun Sahaları ve Gelişmeler Turkish-Greek Problemsand Developments After 1950, Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü e-Dergisi, Cilt: 4 Sayı: 2 / Haziran 2021.

Yalçın, Osman. Durağanlaşan Türk harp sanayiinin Kıbrıs meselesi ile yeniden yapılanması ve F-16C/D örneği, TurkishStudies-History, 15(4), 2020.

Yalçın, Osman. Hava Kuvvetleri Komutanlığı Filo TarihçeleriC-1, Hv. Bsm. ve Neş.Md.lüğü, Ankara, 2009.

Yalçın, Osman. Mühürdarzade Nuri Bey’in (Demirağ) Hayatı ve Çalışmaları (1886-1957), Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi S 44, Güz 2009.

Yalçın, Osman. TürkHava Gücü Kuruluşu, İlk Seferleri ve Yükselişi (1911-1950), Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2. Baskı, İstanbul, 2021.

Yalçın, Osman. Türk Hava Harp sanayi Tarihi, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 1. Baskı, İstanbul, 2013.

Yalçın, Osman. Türk Hava Harp Sanayii Tarihi 1913-2009, Hv.Bsm.Evi ve Neş.Md.lüğü, Ankara, 2009.

Yalçın, Osman. Türk Hava Kurumu’nun Kurduğu Hava Harp Sanayii Fabrikaları, Sayı:86, AAM Dergisi, Ankara, Temmuz-2013.

Yalçın, Osman. TürkHava Kuvvetleri Teşkilatlanma Tarihi (Cumhuriyet Tarihi), Gazi Ünv. Sos.Bil.Enst., Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, 2004, Ankara.

Article Details